Taras Szevczenko “KOBZAR”

Proekt z perevedennja ukraїnsjkoї literatury na latynsjke pysjmo.

Pereproszuju za dejake plygannja tekstu: vasz pokirný sluga є amatorom HTML-redaguvannja

 _____________________________________________________

 

PRYCZYNNA

 

Reve ta stogne Dnipr szyroký,

Serdytý viter zavyva,

Dodoly verby gne vysoki,

Goramy xvylju pidijma.

I blidý misjacj na tu poru

Iz xmary de-de vygljadav,

Nenacze czoven v synim mori,

To vyrynav, to potopav.

Še treti pivni ne spivaly,

Nixto nide ne gomoniv,

Syczi v gaju pereklykalysj,

Ta jasen raz u raz skrypiv.

V taku dobu pid goroju,

Bilja togo gaju,

Šo czorniє nad vodoju,

Šosj bile blukaє.

Može, výszla rusalonjka

Materi szukaty,

A može, žde kozaczenjka,

Šob zaloskotaty.

Ne rusalonjka blukaє:

To divczyna xodytj,

J sama ne zna (bo pryczynna),

Šo takeє robytj.

Tak  vorožka porobyla,

Šob mensze skuczala,

Šob, bacz, xodja opivnoczi,

Spala j vygljadala

Kozaczenjka molodogo,

Šo torik pokynuv.

Obišavsja vernutysja,

Ta, mabutj, i zgynuv!

Ne kytajkoju pokrylysj

Kozacjkiї oczi,

Ne vymyly bile lyczko

Slizonjky divoczi:

Orel výnjav kari oczi

Na czužomu poli,

Bile tilo vovky z’їly, -

Taka jogo dolja.

Darma šonicz divczynonjka

Jogo vygljadaє.

Ne vernetjsja czornobryvý

Ta j ne pryvitaє,

Ne rozplete dovgu kosu,

Xustku ne zav’jaže,

Ne na ližko – v domovynu

Syrotoju ljaže!

Taka її dolja… O bože mij mylý!

Za šo ž ty karaєsz її, molodu?

Za te, šo tak šyro vona poljubyla

Kozacjkiї oczi?.. Prosty syrotu!

Kogo ž їj ljubyty? Ni batjka, ni nenjky;

Odna, jak ta ptaszka v dalekim kraju.

Poszly ž ty їj dolju, – vona molodenjka,

Bo ljude czužiї її zasmijutj.

Czy vynna ž golubka, šo goluba ljubytj?

Czy vynen toj golub, šo sokil ubyv?

Sumuє, vorkuє, bilym svitom nudytj,

Litaє, szukaє, duma – zabludyv.

Šaslyva golubka: vysoko litaє,

Polyne do boga – mylogo pytatj.

Kogo ž syrotyna, kogo zapytaє,

I xto їj rozkaže, i xto teє znaє,

De mylý noczuє: czy v temnomu gaju,

Czy v bystrim Dunaju konja napuva,

Czy, može, z drugoju, druguju koxaє,

Її, czornobryvu, uže zabuva?

Jakby-to dalysja orlyniї kryla,

Za synim by morem mylogo znajszla;

Žyvogo v ljubyla. Drugu b zaduszyla

A do nežyvogo u jamu b ljagla.

Ne tak serce ljubytj, šob z kym podilytjsja,

Ne tak vono xocze, jak bog nam daє:

Vono žytj ne xocze, ne xocze žurytjsja.

“Žurysj”,- kaže dumka, Žalju zavdaє.

O bože mij mylý! taka tvoja volja,

Take її šastja, taka її dolja!

Vona vse xodytj, z ust ni pary.

Szyroký Dnipr ne gomonytj:

Rozbyvszy viter czorni xmary,

Lig bilja morja odpoczytj,

A z neba misjacj tak i sjaє;

I nad vodoju, i nad gaєm,

Krugom, jak v usi, vse movczytj.

Až guljk – z Dnipra povyrynaly

Maliї dity, smijuczysj.

“Xodimo gritjsja” – zakryczaly. –

Zijszlo vže sonce!” (Goli skrizj:

Z osoky kosy, bo divczata).

“Czy vsi vy tuta? – klycze maty.

Xodim szukaty veczerjatj.

Pograєmosj, poguljajmo

Ta pisenjku zaspivajmo:

Ux! ux!

Solom’janý dux, dux!

Mene maty porodyla,

Nexrešenu položyla,

Misjaczenjku!  Naszu golubonjku!

Xody do nas veczerjaty:

U nas kozak v oczereti,

V oczereti, v osoci,

Sribný perstenj na ruci;

Molodenjký, czornobrový;

Znajszly vczora u dibrovi.

Svity dovsze v czystim poli,

šob naguljatysj dovoli.

Poky vidjmy še litajutj,

Poky pivni ne spivajutj,

Posvity nam… On šocj xodytj!

On pid dubom šosj tam robytj.

Ux! ux!

Solom’janý dux, dux!

Mene maty porodyla,

Nexrešenu položyla”.

Zaregotalysj nexrešeni…

Gaj obizvavsja; galas zyk,

Orda mov riže. Mov skaženi,

Letjatj do duba… niczyczyrk…

Sxamenulysj nexrešeni,

Dyvljatjsja - meljkaє,

Šosj lize vverx po stovburu

Do samogo kraju.

Oto ž taja divczynonjka,

Šo sonna bludyla:

Otaku-to їj pryczynu

Vorožka zrobyla!

Na samý verx na gilljaczci

Stala… v serce kole!

Podyvylasj na vsi boky

Ta j lize dodolu.

Krugom duba rusalonjky

Movczky dožydaly;

Vzjaly її, serdesznuju,

Ta j zaloskotaly.

Dovgo, dovgo dyvovalysj

Na її urodu…

Treti pivni: kukuriku! –

Szelesnuly v vodu.

Zašebetav žajvoronok,

Ugoru letjuczy;

Zakuvala zozulenjka,

Na dubu sydjaczy;

Zašebetav solovejko –

Piszla luna gaєm;

Czervoniє za goroju;

Plugatar spivaє.

Czorniє gaj nad vodoju,

De ljaxy xodyly;

Zasynily nad Dniprom

Vysoki mogyly;

Piszov szelest po dibrovi;

Szepczutj gusti lozy.

A divczyna spytj pid dubom

Pry bytij dorozi.

Znatj, dobre spytj, šo ne czuє,

Jak kuє zozulja,

Šo ne liczytj, czy dovgo žytj…

Znatj, dobre zasnula.

A tym czasom iz dibrovy

Kozak vyїždžaє;

Pid nym konyk voronenjký

Nasylu stupaє.

“Iznemigsja, tovaryszu!

Sjogodni spoczynem:

Blyzjko xata, de divczyna vorota odczynytj.

A može, vže odczynyla

Ne meni, drugomu…

Szvydsze, konju, szvydsze, konju,

Pospiszaj dodomu!”

Utomyvsja voronenjký,

Ide, spotyknetjsja, -

Kolo sercja kozacjkogo

Jak gadyna v’єtjsja.

“Osj i dub toj kuczerjavý…

Vona! Bože mylý!

Bacz, zasnula, vygljadavszy,

Moja syzokryla!”

Kynuv konja ta do neї:

“Bože ty mij, bože!”

Klycze її ta ciluє…

Ni, vže ne pomože!

“Za šo ž vony rozuczyly

Mene iz toboju?”

Zaregovavsj, rozignavsja –

Ta v dub golovoju!

Idutj divczata v pole žaty

Ta, znaj, spivajutj iduczy:

Jak provodžala syna maty,

Jak byvsj tataryn unoczi.

Idutj – pid dubom zelenenjkym

Kinj zamordovaný stoїtj,

A bilja jogo molodenjký

Kozak ta divczyna ležytj.

Cikavi (nide pravdy dity)

Pidkralysja, šob izljakatj;

Koly podyvljatjsja, šo vbytý, -

Z perepoloxu nu vtikatj.

Zbyralysja podruženjky,

Slizonjky vtyrajutj;

Zbyralysja tovaryszi

Ta jamy kopajutj;

Prýszly popy z korogvamy,

Zadzvonyly dzvony.

Poxovaly gromadoju

Jak slid, po zakonu.

Nasypaly kraj dorogy

Dvi mogyly v žyti.

Nema komu zapytaty,

Za šo ž їx ubyto?

Posadyly nad kozakom

Javir ta jalynu,

A v golovax u divczyny

Czervonu kalynu.

Prylitaє zozulenjka

Nad nymy kuvaty;

Prylitaє solovejko

Šonicz šebetaty;

Vyspivuє ta šebecze,

Poky misjacj zijde,

Poky tiї rusalonjky

Z Dnipra gritysj výdutj.

  

DUMKA

Tecze voda v synє more,

Ta ne vytikaє;

Szuka kozak svoju dolju,

A doli nemaє.

Piszov kozak svit za oczi;

Graє synє more,

Graє serce kozacjkeє,

A dumka govorytj:

“Kudy ty jdesz, ne spytavszysj?

Na kogo pokynuv

Batjka, nenjku starenjkuju,

Molodu divczynu?

Na czužyni ne ti ljude, -

Tjažko z nymy žyty!

Ni z kym bude poplakaty,

Ni pogovoryty”.

Sydytj kozak na tim boci, -

Graє synє more.

Dumav, dolja zustrinetjsja, -

Spitkalosja gore.

A žuravli letjatj sobi

Dodomu kljuczamy.

Placze kozak – szljaxy byti

Zarosly ternamy.

  

DUMKA

Vitre bujný, vitre bujný!

Ty z morem govorysz, -

Zbudy jogo, zagraj ty z nym,

Spytaj synє more.

Vono znaє, de mij mylý,

Bo jogo nosylo,

Vono skaže, synє more,

De jogo podilo.

Koly mylogo vtopylo –

Rozbý synє more;

Pidu szukatj mylenjkogo,

Vtoplju svoє gore,

Vtoplju svoju nedolenjku,

Rusalkoju stanu,

Poszukaju v czornyx xvyljax,

Na dno morja kanu.

Najdu jogo, prygornusja,

Na serci zomliju.

Todi, xvyle, nesy z mylym,

Kudy viter viє!

Koly z mylý na tim boci,

Bujnesenjký, znaєsz,

De vin xodytj, šo vin robytj,

Ty z nym rozmovljaєsz.

Koly placze – to j ja placzu,

Koly ni – spivaju;

Koly ž zgynuv czornobryvý, -

To j ja pogybaju.

Todi nesy moju duszu

Tudy, de mij mylý;

Czervonoju kalynoju

Postav na mogyli.

Bude legsze v czužim poli

Syroti ležaty –

Bude nad nym jogo myla

Kvitkoju stojaty.

I kvitkoju j kalynoju

Cvisty nad nym budu,

Šob ne peklo czuže sonce,

Ne toptaly ljude.

Ja vveczeri posumuju,

A vranci poplaczu.

Zijde sonce – utru sljozy, -

Nixto j ne pobaczytj.

Vitre bujný, vitre bujný!

Ty z morem govorysz, -

Zbudy jogo,  zagraj ty z nym,

Spytaj synє more…

  

DUMKA

Tjažko-važko v sviti žyty

Syroti bez rodu:

Nema kudy pryxylytjsja, -

Xocz z gory ta v vodu!

Utopyvsja b molodenjký,

Šob ne nudytj svitom;

Utopyvsja b, – tjažko žyty,

I nema de ditysj.

V todo dolja xodytj polem –

Kolosky zbyraє;

A moja desj, ledasssycja,

Za morem blukaє.

Dobre tomu, bagatomu:

Jogo ljudy znajutj;

A zo mnoju zustrinutjsja –

Mov nedovbaczajutj.

Bagatogo gubatogo

Divczyna szanuє;

Nado mnoju, syrotoju,

Smiєtjsja, kepkuє.

“Czy ja ž tobi ne vrodlyvý,

Czy ne v tebe vdavsja,

Czy ne ljublju tebe šyro,

Czy z tebe smijavsja?

Ljuby ž sobi, moє serce,

Ljuby kogo znaєsz,

Ta ne smijsja nado mnoju,

Jak koly zgadaєsz.

A ja pidu na kraj svita…

Na czužij storonci

Najdu krašu abo zgynu,

Jak toj lyst na sonci”.

Piszov kozak, sumujuczy,

Nikogo ne kynuv;

Szukav doli v czužim poli

Ta tam i zagynuv.

Umyrajuczy, dyvyvsja,

De soneczko sjaє…

Tjažko-važko umyraty

U czužomu kraju!

  

DUMKA

Našo meni czorni brovy,
Našo kari oczi,
Našo lita molodiї,
Veseli divoczi?

Lita moї molodiї
Marno propadajutj,
Oczi placzuj, czorni brovy
Od vitru lynjajutj.

Serce v’jane, nudý svitom,
Jak ptaszka bez voli.
Našo ž meni krasa moja,
Koly nema doli?

Tjažko meni syrotoju
Na sim sviti žyty;
Svoї ljude – jak czužiї,
Ni z kym govoryty;

Nema komu rozpytaty,
Czogo placzutj oczi;
Nema komu rozkazaty,
Czogo serce xocze,

Czogo serce, jak golubka,
Denj i nicz vorkuє;
Nixto jogo ne pytaє,
Ne znaє, ne czuє.

Czuži ljudy ne spytajutj -
Ta j našo pytaty?
Nexaj placze syrotyna,
Nexaj lita tratytj!

Placz že, serce, placzte, oczi,
Poky ne zasnuly,
Golosnisze, žalibnisze,
Šob vitry poczuly,

Šob ponesly bujnesenjki
Za synєє more
Czornjavomu zradlyvomu
Na ljuteє gore!

  

NA VICZNU PAM’JATJ KOTLJAREVSJKOMU

Sonce hriє, viter viє
Z polja na dolynu,
Nad vodoju gne z verboju
Czervonu kalynu;
Na kalyni odynoke
Gnizdeczko gojdaє,-
A de ž divsja solovejko?
Ne pytaj, ne znaє.
Zgadaj lyxo, ta j bajduže…
Mynulosj… propalo…
Zgadaj dobre,- serce v’jane:
Czomu ne ostalosj?
Otož gljanu ta zgadaju:
Bulo, jak smerkaє,
Zašebecze na kalyni -
Nixto ne mynaє.
Czy bagatý, kogo dolja,
Jak maty dytynu,
Ubyraє, dogljadaє,-
Ne myne kalynu.
Czy syrota, šo do svita
Vstaє pracjuvaty,
Opynytjsja, posluxaє;
Mov batjko ta maty
Rozpytujutj, rozmovljajutj, -
Serce b’єtjsja, ljubo…
I svit božý, jak Velykdenj,
I ljudy, jak ljudy.
Czy divczyna, šo mylogo
Šodenj vygljadaє,
V’jane, soxne syrotoju,
De ditysj, ne znaє;
Pide na szljax podyvytysj,
Poplakaty v lozy,-
Zašebecze solovejko -
Soxnutj dribni sljozy.
Posluxaє, usmixnetjsja,
Pide temnym gaєm…
Niby z mylym rozmovljala…
A vin, znaj, spivaє.
Ta dribno, ta rivno, jak boha blagaє,
Poky výde zlodij na szljax poguljatj
Z nožem u xaljavi,- pide runa gaєm,
Pide i zamovkne – našo šebetatj?
Zapekluju duszu zlodija ne spynytj,
Tiljky stratytj golos, dobru ne navczytj.
Nexaj že ljutuє, poky sam zagyne,
Poky bezgolov’ja voron prokryczytj.
Zasne dolyna. Na kalyni
I solovejko zadrima.
Poviє viter po dolyni -
Piszla dibrovoju runa,
Runa guljaє, boža mova.
Vstanutj serdegy pracjuvatj,
Korovy pidutj po dibrovi,
Divczata výdutj vodu bratj,
I sonce gljane,- raj ta j godi!
Verba smiєtjsja, svjato skrizj!
Zaplacze zlodij, ljutý zlodij.
Bulo tak persz – teper dyvysj:
Sonce griє, viter viє
Z polja na dolynu;
Nad vodoju gne z verboju
Czervonu kalynu.
Na kalyni odynoke
Gnizdeczko hojdaє.
A de ž divsja solovejko?
Ne pytaj, ne znaє.
Nedavno, nedavno u nas v Ukraїni
Starý Kotljarevsjký otak šebetav;
Zamovk neboraka, syrotamy kynuv
I gory, i more, de persze vytav,
De vatagu projdysvita
Vodyv za soboju,-
Vse ostalosj, vse sumuє,
Jak ruїny Troї.
Vse sumuє,- tiljky slava
Soncem zasijala.
Ne vmre kobzar, bo naviky
Jogo pryvitala.
Budesz, batjku, panuvaty,
Poky žyvutj ljudy,
Poky sonce z neba sjaє,
Tebe ne zabudutj!
Pravednaja dusze! prýmy moju movu
Ne mudru, ta šyru – prýmy, pryvitaj.
Ne kynj syrotoju, jak kynuv dibrovy,
Prylyny do mene xocz na odno slovo
Ta pro Ukraїnu meni zaspivaj!
Nexaj usmixnetjsja serce na czužyni,
Xocz raz usmixnetjsja, dyvljaczysj, jak ty
Vsju slavu kozacjku za slovom єdynym
Perenis v ubogu xatu syroty.
Prylynj, syzý orle, bo ja odynoký
Syrota na sviti, v czužomu kraju.
Dyvljusja na more szyroke, glyboke,
Poplyv by na toj bik – czovna ne dajutj.
Zgadaju Eneja, zgadaju rodynu,
Zgadaju, zaplaczu, jak taja dytyna.
A xvyli na toj bik idutj ta revutj.
A može, ja j temný, niczoho ne baczu,
Zlaja dolja, može, po tim boci placze,-
Syrotu usjudy ljude osmijutj.
Nexaj by smijalysj, ta tam more graє,
Tam sonce, tam misjacj jasnisze sija,
Tam z vitrom mogyla v stepu rozmovljaє,
Tam ne odynoký buv by z neju j ja.
Pravednaja dusze! prýmy moju movu
Ne mudru, ta šyru. Prýmy, pryvitaj.
Ne kynj syrotoju, jak kynuv dibrovy,
Prylyny do mene xocz na odno slovo
Ta pro Ukraїnu meni zaspivaj!

Kateryna

Василию Андреевичу Жуковскому на память 22 апреля 1838 года

I

Koxajtesja, czornobryvi,

Ta ne z moskaljamy,

Bo moskali – czuži ljude,

Robljatj lyxo z vamy.

Moskalj ljubytj žartujuczy,

Žartujuczy kyne;

Pide v svoju Moskovšynu,

A divczyna gyne -

Jakby sama, še b niczogo,

A to j stara maty,

Šo pryvela na svit božý,

Musytj pogybaty.

Serce v’jane spivajuczy,

Koly znaє za šo;

Ljude sercja ne pobaczatj,

A skažutj – ledašo!

Koxajtesja ž, czornobryvi,

Ta ne z moskaljamy,

Bo moskali – czuži ljude,

Znušajutjsja vamy. Ne sluxala Kateryna

Ni batjka, ni nenjky,

Poljubyla moskalyka,

Jak znalo serdenjko.

Poljubyla molodogo,

V sadoczok xodyla,

Poky sebe, svoju dolju

Tam zanapastyla.

Klycze maty veczerjaty,

A donjka ne czuє;

De žartuє z moskalykom,

Tam i zanoczuє.

Ne dvi noczi kari oczi

Ljubo ciluvala,

Poky slava na vse selo

Nedobraja stala.

Nexaj sobi tiї ljude

Šo xotjatj govorjatj:

Vona ljubytj, to j ne czuє,

Šo vkralosja gore.

Prýszly visty nedobriї -

V poxod zatrubyly.

Piszov moskalj v Tureczczynu;

Katrusju nakryly.

Nezczulasja, ta j bajduže,

Šo kosa pokryta:

Za mylogo, jak spivaty,

Ljubo j potužyty.

Obicjavsja czornobryvý,

Koly ne zagyne,

Obicjavsja vernutysja.

Tojdi Kateryna

Bude sobi moskovkoju,

Zabudetjsja gore;

A poky šo, nexaj ljude

Šo xotjatj govorjatj.

Ne žurytjsja Kateryna -

Slizonjky vtyraє,

Bo divczata na ulyci

Bez neї spivajutj.

Ne žurytjsja Kateryna -

Vmyєtjsja sljozoju,

Vozjme vidra, opivnoczi

Pide za vodoju,

Šob vorogy ne baczyly;

Prýde do krynyci,

Stane sobi pid kalynu,

Zaspivaє Grycja.

Vyspivuє, vymovljaє,

Až kalyna placze.

Vernulasja – i radenjka,

Šo nixto ne baczyv.

Ne žurytjsja Kateryna

I gadky ne maє -

U novenjkij xustynoczci

V vikno vygljadaє.

Vygljadaє Kateryna…

Mynulo pivroku;

Zanudylo kolo sercja,

Zakololo v boku.

Nezdužaє Kateryna,

Ledve-ledve dysze…

Vyczunjala ta v zapiczku

Dytynu kolysze.

A žinoczky lyxo dzvonjatj,

Materi gluzujutj,

Šo moskali vertajutjsja

Ta v neї noczujutj:

“V tebe doczka czornobryva,

Ta še j ne єdyna,

A musztruє u zapiczku

Moskovsjkogo syna.

Czornobryvogo prydbala…

Mabutj, sama vczyla…”

Bodaj že vas, cokotuxy,

Ta zlydni pobyly,

Jak tu matir, šo vam na smix

Syna porodyla.Kateryno, serce moє!

Lyszenjko z toboju!

De ty v sviti podineszsja

Z malym syrotoju?

Xto spytaє, pryvitaє

Bez mylogo v sviti?

Batjko, maty – czuži ljude,

Tjažko z nymy žyty!Vyczunjala Kateryna,

Odsune kvatyrku,

Pogljadaє na ulycju,

Kolysze dytynku;

Pogljadaє – nema, nema…

Czy to ž i ne bude?

Piszla b v sadok poplakaty,

Tak dyvljatjsja ljude.

Zajde sonce – Kateryna

Po sadoczku xodytj,

Na ruczenjkax nosytj syna,

Oczyci povodytj:

“Otut z musztry vygljadala,

Otut rozmovljala,

A tam… a tam… synu, synu!”

Ta j ne dokazala.

Zelenijutj po sadoczku

Czereszni ta vyszni;

Jak i persze vyxodyla,

Kateryna výszla.

Výszla, ta vže ne spivaє,

Jak persze spivala,

Jak moskalja molodogo

V vysznyk dožydala.

Ne spivaє czornobryva,

Kljane svoju dolju.

A tym czasom voroženjky

Czynjatj svoju volju -

Kujutj reczi nedobriї.

Šo maє robyty?

Jakby mylý czornobryvý,

Umiv by spynyty…

Tak daleko czornobryvý,

Ne czuє, ne baczytj,

Jak vorogy smijutjsja їj,

Jak Katrusja placze.

Može, vbytý czornobryvý

Za tyxym Dunaєm;

A može – vže v Moskovšyni

Druguju koxaє!

Ni, czornjavý ne ubytý,

Vin žyvý, zdorový…

A de ž najde taki oczi,

Taki czorni brovy?

Na kraj svita, v Moskovšyni,

Po tim boci morja,

Nema nigde Kateryny;

Ta zdalasj na gore!..

Vmila maty brovy daty,

Kari oczenjata,

Ta ne vmila na sim sviti

Šastja-doli daty.

A bez doli bile lyczko -

Jak kvitka na poli:

Pecze sonce, gojda viter,

Rve vsjaký po voli.

Umyvaj že bile lyczko

Dribnymy sljozamy,

Bo vernulysj moskalyky

Inszymy szljaxamy.

II

Sydytj batjko kinecj stola,

Na ruky sxylyvsja;

Ne dyvytjsja na svit božý:

Tjažko zažuryvsja.

Kolo jogo stara maty

Sydytj na osloni,

Za sljozamy ledve-ledve

Vymovljaє doni:

“Šo vesillja, donju moja?

A de ž tvoja para?

De svitylky z druženjkamy,

Starosty, bojare?

V Moskovšyni, donju moja!

Idy ž їx szukaty,

Ta ne kažy dobrym ljudjam,

Šo є v tebe maty.

Prokljatý czas-godynonjka,

Šo ty narodylasj!

Jakby znala, do sxid soncja

Bula b utopyla…

Zdalasj todi b ty gadyni,

Teper – moskalevi…

Donju moja, donju moja,

Cvite mij roževý!

Jak jagodku, jak ptaszeczku,

Koxala, rostyla

Na lyszenjko… Donju moja,

Šo ty narobyla?..

Oddjaczyla!.. Idy ž, szukaj

U Moskvi svekruxy.

Ne sluxala moїx riczej,

To її posluxaj.

Idy, donju, najdy її,

Najdy, pryvitajsja,

Budj šaslyva v czužyx ljudjax,

Do nas ne vertajsja!

Ne vertajsja, dytja moє,

Z dalekogo kraju…

A xto ž moju golovonjku

Bez tebe sxovaє?

Xto zaplacze nado mnoju,

Jak ridna dytyna?

Xto posadytj na mogyli

Czervonu kalynu?

Xto bez tebe grisznu dutu

Pomynaty bude?

Donju moja, donju moja,

Dytja moє ljube!

Idy od nas…”

Ledve-ledve

Poblagoslovyla:

“Bog z toboju!” – ta, jak mertva,

Na dil povalylasj…Obizvavsja starý batjko:

“Czogo ždesz, nebogo?”

Zarydala Kateryna

Ta bux jomu v nogy:

“Prosty meni, mij bateczku,

Šo ja narobyla!

Prosty meni, mij golube,

Mij sokole mylý!”

“Nexaj tebe bog prošaє

Ta dobriї ljude;

Molysj bogu ta jdy sobi -

Meni legsze bude”.Ledve vstala, poklonylasj,

Výszla movczky z xaty;

Ostalysja syrotamy

Starý batjko j maty.

Piszla v sadok u vysznevý,

Bogu pomolylasj,

Vzjala zemli pid vyszneju,

Na xrest poczepyla;

Promovyla: “Ne vernusja!

V dalekomu kraju,

V czužu zemlju, czuži ljude

Mene zaxovajutj;

A svoєї sja kryxotka

Nado mnoju ljaže

Ta pro dolju, moє gore,

Czužym ljudjam skaže…

Ne rozkazuj, golubonjko!

De b ni zaxovaly,

Šob grisznoї na sim sviti

Ljudy ne zajmaly.

Ty ne skažesz… osj xto skaže,

Šo ja jogo maty!

Bože ty mij!.. lyxo moє!

De meni sxovatysj?

Zaxovajusj, dytja moє,

Sama pid vodoju,

A ty grix mij spokutuєsz

V ljudjax syrotoju,

Bezbatczenkom!..”Piszla selom,

Placze Kateryna;

Na golovi xustynoczka,

Na rukax dytyna.

Výszla z sela – serce mliє;

Nazad podyvylasj,

Pokyvala golovoju

Ta j zagolosyla.

Jak topolja, stala v poli

Pry bytij dorozi;

Jak rosa ta do sxid soncja,

Pokapaly sljozy,

Za sljozamy jaa girkymy

I svita ne baczytj,

Tiljko syna prygortaє,

Ciluє ta placze.

A vono, jak jangeljatko,

Niczogo ne znaє,

Malenjkymy ruczycjamy

Pazuxy szukaє.

Silo sonce, z-za dibrovy

Nebo czervoniє;

Uterlasja, povernulasj,

Piszla… tiljko mriє.

V seli dovgo govoryly

Deczogo bagato,

Ta ne czuly vže tyx riczej

Ni batjko, ni maty…Otake-to na sim sviti

Robljatj ljudjam ljude!

Togo v’jažutj, togo rižutj,

Toj sam sebe gubytj…

A za višo? Svjatý znaє.

Svit, baczsja, szyroký,

Ta nema de pryxylytysj

V sviti odynokym.

Tomu dolja zaprodala

Od kraju do kraju,

A drugomu ostavyla

Te, de zaxovajutj.

De ž ti ljude, de ž ti dobri,

Šo serce zbyralosj

Z nymy žyty, їx ljubyty?

Propaly, propaly!Jestj na sviti dolja,

A xto її znaє?

Jestj na sviti volja,

A xto її maє?

Jestj ljude na sviti -

Sriblom-zlotom sjajutj,

Zdaєtjsja, panujutj,

A doli ne znajutj,-

Ni doli, ni voli!

Z nudjgoju ta z gorem

Župan nadivajutj,

A plakaty – sorom.

Vozjmitj sriblo-zloto

Ta budjte bagati,

A ja vizjmu sljozy -

Lyxo vylyvaty;

Zatoplju nedolju

Dribnymy sljozamy,

Zatopczu nevolju

Bosymy nogamy!

Todi ja veselý,

Todi ja bagatý,

Jak bude serdenjko

Po voli guljaty!

III

Kryczatj sovy, spytj dibrova,

Zironjky sijajutj,

Ponad szljaxom, šyryceju,

Xovraszky guljajutj.

Spoczyvajutj dobri ljude,

Šo kogo vtomylo:

Kogo – šastja, kogo – sljozy,

Vse niczka pokryla.

Vsix pokryla temnisinjka,

Jak ditoczok maty;

De ž Katrusju prygornula:

Czy v lisi, czy v xati?

Czy na poli pid kopoju

Syna zabavljaє,

Czy v dibrovi z-pid kolody

Vovka vygljadaє?

Bodaj že vas, czorni brovy,

Nikomu ne maty,

Koly za vas take lyxo

Treba odbuvaty!

A šo daljsze spitkaєtjsja?

Bude lyxo, bude!

Zustrinutjsja žovti pisky

I czužiї ljude;

Zustrinetjsja zyma ljuta…

A toj czy zustrine,

Šo piznaє Katerynu,

Pryvitaє syna?

Z nym zabula b czornobryva

Szljaxy, pisky, gore:

Vin, jak maty, pryvitaє,

Jak brat, zagovorytj…Pobaczymo, poczuєmo…

A poky – spoczynu

Ta tym czasom rozpytaju

Szljax na Moskovšynu.

Daleký szljax, pany-braty,

Znaju jogo, znaju!

Až na serci poxolone,

Jak jogo zgadaju.

Popomirjav i ja kolysj -

Šob jogo ne mirjatj!..

Rozkazav by pro te lyxo,

Ta czy to ž povirjatj!

“Bresze,- skažutj,- sjaký-taký!

(Zvyczajno, ne v oczi),

A tak tiljko psuє movu

Ta ljudej moroczytj”.

Pravda vasza, pravda, ljude!

Ta j našo te znaty,

Šo sljozamy pered vamy

Budu vylyvaty?

Našo vono? U vsjakogo

I svogo czymalo…

Cur že jomu!.. A tym czasom

Kete lysz kresalo

Ta tjutjunu, šob, znaєte,

Doma ne žurylysj.

A to lyxo rozkazuvatj,

Šob brydke prysnylosj!

Nexaj jogo lyxý vizjme!

Luczcze ž pomirkuju,

De to moja Kateryna

Z Ivasem mandruє.Za Kyєvom, ta za Dniprom,

Popid temnym gaєm,

Idutj szljaxom czumaczenjky,

Pugacza spivajutj.

Ide szljaxom molodycja,

Musytj buty, z proši.

Czogo ž smutna, nevesela,

Zaplakani oczi?

U latanij svytynoczci,

Na pleczax torbyna,

V ruci cipok, a na drugij

Zasnula dytyna.

Zustrilasja z czumakamy,

Zakryla dytynu,

Pytaєtjsja: “Ljude dobri,

De szljax v Moskovšynu?”

“V Moskovšynu? ocej samý.

Daleko, nebogo?”

“V samu Moskvu, Xrysta rady,

Dajte na dorogu!”

Bere szaga, až trusytjsja:

Tjažko jogo braty!..

Ta j navišo?.. A dytyna?

Vona ž jogo maty!

Zaplakala, piszla szljaxom,

V Brovarjax spoczyla7

Ta synovi za girkogo

Medjanyk kupyla.

Dovgo, dovgo, serdesznaja,

Vse jszla ta pytala;

Bulo j take, šo pid tynom

Z synom noczuvala…

Bacz, na šo zdalysja kari oczenjata:

Šob pid czužym tynom sljozy vylyvatj!

Otož-to dyvitjsja ta kajtesj, divczata,

Šob ne dovelosja moskalja szukatj,

Šob ne dovelosja, jak Katrja szukaє…

Todi ne pytajte, za šo ljude lajutj,

Za šo ne puskajutj v xatu noczuvatj.Ne pytajte, czornobryvi,

Bo ljude ne znajutj;

Kogo bog kara na sviti,

To j vony karajutj…

Ljude gnutjsja, jak ti lozy,

Kudy viter viє.

Syrotyni sonce svitytj

(Svitytj, ta ne griє) -

Ljude b sonce zastupyly,

Jakby maly sylu,

Šob syroti ne svitylo,

Sljozy ne suszylo.

A za višo, bože mylý!

Za šo svitom nudytj?

Šo zrobyla vona ljudjam,

Czogo xotjatj ljude?

Šob plakala!.. Serce moє!

Ne placz, Kateryno,

Ne pokazuj ljudjam sljozy,

Terpy do zagynu!

A šob lyczko ne marnilo

Z czornymy brovamy -

Do sxid soncja v temnim lisi

Umýsja sljozamy.

Umyєszsja – ne pobaczatj,

To j ne zasmijutjsja;

A serdenjko odpoczyne,

Poky sljozy lljutjsja. Otake-to lyxo, baczyte, divczata.

Žartujuczy kynuv Katrusju moskalj.

Nedolja ne baczytj, z kym їj žartuvaty,

A ljude xocz baczatj, ta ljudjam ne žalj:

“Nexaj,- kažutj,- gyne ledacza dytyna,

Koly ne zumila sebe szanuvatj”.

Szanujtesja ž, ljubi, v nedobru godynu,

Šob ne dovelosja moskalja szukatj.

De ž Katrusja bludytj?

Popidtynnju noczuvala,

Ranenjko vstavala,

Pospiszala v Moskovšynu;

Až guljk – zyma vpala.

Svyše polem zaverjuxa,

Ide Kateryna

U lyczakax – lyxo tjažke! -

I v odnij svytyni.

Ide Katrja, szkandybaє;

Dyvytjsja – šosj mriє…

Lybonj, idutj moskalyky…

Lyxo!.. serce mliє -

Poletila, zustrilasja,

Pyta: “Czy nemaє

Mogo Jvana czornjavogo?”

A ti: “Мы не знаем”.

I, zvyczajno, jak moskali,

Smijutjsja, žartujutj:

“Ай да баба! ай да наши!Кого не надуют!”

Podyvylasj Kateryna:

“I vy, baczu, ljude!

Ne placz, synu, moє lyxo!

Šo bude, to j bude.

Pidu daljsze – biljsz xodyla..

A može, j zustrinu;

Oddam tebe, mij golube,

A sama zagynu”.Reve, stogne xurtovyna,

Kotytj, verne polem;

Stoїtj Katrja sered polja,

Dala sljozam volju.

Utomylasj zaverjuxa,

De-de pozixaє;

Še b plakala Kateryna,

Ta sliz biljsz nemaє.

Podyvylasj na dytynu:

Umyte sljozoju,

Czervoniє, jak kvitoczka

Vranci pid rosoju.

Usmixnulasj Kateryna,

Tjažko usmixnulasj:

Kolo sercja – jak gadyna

Czorna povernulasj.

Krugom movczky podyvylasj;

Baczytj – lis czorniє,

A pid lisom, kraj dorogy,

Lybonj, kurinj mriє.

“Xodim, synu, smerkaєtjsja,

Koly pustjatj v xatu;

A ne pustjatj, to j nadvori

Budem noczuvaty.

Pid xatoju zanoczuєm,

Synu mij Ivane!

De ž ty budesz noczuvaty,

Jak mene ne stane?

Z sobakamy, mij synoczku,

Koxajsja nadvori!

Sobaky zli, pokusajutj,

Ta ne zagovorjatj,

Ne rozkažutj smijuczysja…

Z psamy їsty j pyty…

Bidna moja golovonjko!

Šo meni robyty?”Syrota-sobaka maє svoju dolju,

Maє dobre slovo v sviti syrota;

Jogo b’jutj i lajutj, zakujutj v nevolju,

Ta nixto pro matir na smix ne spyta,

A Jvasja spytajutj, zarannje spytajutj,

Ne dadutj do movy dytyni dožytj.

Na kogo sobaky na ulyci lajutj?

Xto golý, golodný pid tynom sydytj?

Xto loburja vodytj? Czornjavi bajstrjata…

Odna jogo dolja – czorni brovenjata,

Ta j tyx ljude zazdri ne dajutj nosytj.

IV

Popid goroju, jarom, dolom,

Mov ti didy vysokoczoli,

Duby z getjmanšyny stojatj.

U jaru greblja, verby v rjad,

Stavok pid krygoju v nevoli

I opolonka – vodu bratj…

Mov pokotjolo – czervoniє,

Krizj xmaru – sonce zajnjalosj.

Naduvsja viter; jak poviє -

Nema niczogo: skrizj biliє…

Ta tiljko lisom zagulo.Reve, svyše zaverjuxa.

Po lisu zavylo;

Jak te more, bile pole

Snigom pokotylosj.

Výszov z xaty karbivnyczý,

Šob lis ogljadity,

Ta de tobi! take lyxo,

Šo ne vydno j svita.

“Ege, baczu, jaka fuga!

Cur že jomu ja lisom!

Pity v xatu… Šo tam take?

Ot їx dostobisa!

Nedobra їx roznosyla,

Mov spravdi za dilom.

Nyczypore! dyvysj lyszenj,

Jaki pobilili!”

“Šo, moskali?.. De moskali?”

“Šo ty? sxamenysja!”

“De moskali, lebedyky?”

“Ta on, podyvysja”.

Poletila Kateryna

I ne odjaglasja.

“Mabutj, dobre Moskovšyna

V tjamku їj dalasja!

Bo unoczi tiljko j znaє,

Šo moskalja klycze”.

Czerez penjky, zametamy,

Letytj, ledve dysze,

Bosa stala sered szljaxu,

Vterlasj rukavamy.

A moskali їj nazustricz,

Jak odyn, verxamy.

“Lyxo moє! dole moja!”

Do їx… koly gljane -

Poperedu starszý їde.

“Ljubý mij Ivane!

Serce moє koxaneє!

De ty tak baryvsja?”

Ta do jogo… za stremena…

A vin podyvyvsja,

Ta szporamy konja v boky.

“Czogo ž utikaєsz?

Xiba zabuv Katerynu?

Xiba ne piznaєsz?

Podyvysja, mij golube,

Podyvysj na mene:

Ja Katrusja tvoja ljuba.

Našo rvesz stremena?”

A vin konja poganjaє,

Nibyto j ne baczytj.

“Postryvaj že, mij golube!

Dyvysj – ja ne placzu.

Ty ne piznav mene, Jvane?

Serce, podyvysja,

Jij že bogu, ja Katrusja!”

“Дура, отвяжися!
Возьмите прочь безумную!”

“Bože mij! Ivane!

I ty mene pokydaєsz?

A ty ž prysjagavsja!”

“Возьмите прочь! Что ж вы стали?

“Kogo? mene vzjaty?

Za šo ž, skažy, mij golube?

Komu xocz oddaty

Svoju Katrju, šo do tebe

V sadoczok xodyla,

Svoju Katrju, šo dlja tebe

Syna porodyla?

Mij bateczku, mij bratyku!

Xocz ty ne curajsja!

Najmyczkoju tobi stanu…

Z drugoju koxajsja…

Z cilym svitom… Ja zabudu,

Šo kolysj koxalasj,

Šo od tebe syna mala,

Pokrytkoju stala…

Pokrytkoju… jaký sorom!

I za šo ja gynu!

Pokynj mene, zabudj mene,

Ta ne kydaj syna.

Ne pokynesz?.. Serce moє,

Ne vtikaj od mene…

Ja vynesu tobi syna”.

Kynula stremena

Ta v xatynu. Vertaєtjsja,

Nese jomu syna.

Nespovyta, zaplakana

Serdeszna dytyna.

“Osjde vono, podyvysja!

De ž ty? zaxovavsja?

Utik!.. nema!.. Syna, syna

Batjko odcuravsja!

Bože ty mij!.. Dytja moє!

De dinusj z toboju?

Moskalyky! golubczyky!

Vozjmitj za soboju;

Ne curajtesj, lebedyky:

Vono syrotyna;

Vozjmitj jogo ta oddajte

Starszomu za syna,

Vozjmitj jogo… bo pokynu,

Jak batjko pokynuv,-

Bodaj jogo ne kydala

Lyxaja godyna!

Grixom tebe na svit božý

Maty porodyla;

Vyrostaj že na smix ljudjam! -

Na szljax položyla.-

Ostavajsja szukatj batjka,

A ja vže szukala”.

Ta v lis z szljaxu, jak navisna!

A dytja ostalosj,

Placze bidne… A moskaljam

Bajduže; mynuly.

Vono j dobre; ta na lyxo

Lisnyczi poczuly.Biga Katrja bosa lisom,

Biga ta golosytj;

To proklyna svogo Jvana,

To placze, to prosytj.

Vybigaє na vozlissja;

Krugom podyvylasj

Ta v jar… bižytj… sered stavu

Movczky opynylasj.

“Prýmy, bože, moju duszu,

A ty – moє tilo!”

Szubovstj v vodu!.. Popid ljodom

Getj zagurkotilo.

Czornobryva Kateryna

Najszla, šo szukala.

Dunuv viter ponad stavom -

I slidu ne stalo.

To ne viter, to ne bujný,

Šo duba lamaє;

To ne lyxo, to ne tjažke,

Šo maty vmyraє;

Ne syroty mali dity,

Šo nenjku sxovaly:

Jim zostalasj dobra slava,

Mogyla zostalasj.

Zasmijutjsja zliї ljude

Malij syrotyni;

Vyllє sljozy na mogylu -

Serdenjko spoczyne.

A tomu, tomu na sviti,

Šo jomu zostalosj,

Kogo batjko i ne baczyv,

Maty odcuralasj?

Šo zostalosj bajstrjukovi?

Xto z nym zagovorytj?

Ni rodyny, ni xatyny;

Szljaxy, pisky, gore…

Pansjke lyczko, czorni brovy..

Našo? Šob piznaly!

Zmaljovala, ne sxovala…

Bodaj polynjaly! VIszov kobzar do Kyєva

Ta siv spoczyvaty,

Torbynkamy obviszaný

Jogo povožatý.

Male dytja kolo jogo

Na sonci kunjaє,

A tym czasom starý kobzar

I s u s a spivaє.

Xto jde, їde – ne mynaє:

Xto bublyk, xto groszi;

Xto staromu, a divczata

Szažok mixonoszi.

Zadyvljatjsja czornobrovi -

I bose, i gole.

“Dala,- kažutj,- brovenjata,

Ta ne dala doli!”

Ide szljaxom do Kyєva

Berlyn szesterneju,

A v berlyni gospodynja

Z panom i sem’єju.

Opynyvsja protyv starciv -

Kurjava ljagaє.

Pobig Ivasj, bo z vikoncja

Rukoju maxaє.

Daє groszi Ivasevi,

Dyvuєtjsja pani.

A pan gljanuv… odvernuvsja..

Piznav, prepoganý,

Piznav tiї kari oczi,

Czorni brovenjata…

Piznav batjko svogo syna,

Ta ne xocze vzjaty.

Pyta pani, jak zovetjsja?

“Ivasj”,- “Kakoj myl?j!”

Berlyn ruszyv, a Ivasja

Kurjava pokryla…

Policzyly, šo dostaly,

Vstaly siromaxy,

Pomolylysj na sxid soncja,

Piszly ponad szljaxom.

[1838, S.-Peterburg]

Tarasova nicz

Na rozputti kobzar sydytj

Ta na kobzi graє;

Krugom xlopci ta divczata -

Jak mak procvitaє.

Graє kobzar, vyspivuє,

Vymovlja slovamy,

Jak moskali, orda, ljaxy

Bylysj z kozakamy;

Jak zbyralasj gromadonjka

V nedilenjku vranci;

Jak xovaly kozaczenjka

V zelenim bajraci.

Graє kobzar, vyspivuє -

Až lyxo smiєtjsja…

«Bula kolysj getjmanšyna,

Ta vže ne vernetjsja.

Bulo kolysj – panuvaly,

Ta biljsze ne budem!

Tiї slavy kozacjkoї

Povik ne zabudem!Vstaє xmara z-za Lymanu,

A drugaja z polja;

Zažurylasj Ukraїna -

Taka її dolja!

Zažurylasj, zaplakala,

Jak mala dytyna.

Nixto її ne rjatuє…

Kozaczestvo gyne;

Gyne slava, batjkivšyna;

Nemaє de ditysj;

Vyrostajutj nexrešeni

Kozacjkiї dity;

Koxajutjsja nevinczani;

Bez popa xovajutj;

Zaprodana žydam vira,

V cerkvu ne puskajutj!

Jak ta galycz pole kryv,

Ljaxy, uniaty

Nalitajutj,- nema komu

Poradonjky daty.

Obizvavsja Nalyvajko -

Ne stalo Kravczyny!

Obizvavsj kozak Pavljuga

Za neju polynuv!

Obizvavsj Taras Trjasylo

Girkymy sljozamy:

«Bidna moja Ukraїno,

Stoptana ljaxamy!»

Ukraїno, Ukraїno!

Serce moє, nenjko!

Jak zgadaju tvoju dolju,

Zaplacze serdenjko!

De podilosj kozaczestvo,

Czervoni župany?

De podilasj dolja-volja,

Bunczuky, getjmany?

De podilysja? Zgorilo

A czy zatopylo

Synje more tvoї gory,

Vysoki mogyly?

Movczatj gory, graє more,

Mogyly sumujutj,

A nad ditjmy kozacjkymy

Poganci panujutj.

Graj že, more, movczitj, gory!

Guljaj, bujný, polem!

Placzte, dity kozacjkiї,-

Taka vasza dolja!

Obizvavsj Taras Trjasylo

Viru rjatovaty,

Obizvavsja, orel syzý,

Ta j dav ljaxam znaty!

Obizvavsja pan Trjasylo:

«A godi žurytjsja!

A xodim lysz, pany-braty,

Z poljakamy bytjsja!» Vže ne try dni, ne try noczi

B’єtjsja pan Trjasylo.

Od Lymana do Trubajla

Trupom pole krylosj.

Iznemigsja kozaczenjko,

Tjažko zažuryvsja,

A poganý Konecpoljsjký

Duže zveselyvsja;

Zibrav szljaxtu vsju dokupy

Ta j nu czastovaty.

Zibrav Taras kozaczenjkiv -

Porady proxaty:

«Otamany tovaryszi,

Braty moї, dity!

Dajte meni poradonjku,

Šo budem robyty?

Benketujutj vraži ljaxy -

Nasze bezgolov’ja».

«Nexaj sobi benketujutj,

Nexaj na zdorov’ja!

Nexaj, kljati, benketujutj,

Poky sonce zajde,

A nicz-maty dastj poradu,-

Kozak ljaxa znajde». Ljaglo sonce za goroju,

Zirky zasijaly,

A kozaky, jak ta xmara,

Ljaxiv obstupaly.

Jak stav misjacj sered neba,

Revnula garmata;

Prokynulysj ljaszky-panky -

Nikudy vtikaty!

Prokynulysj ljaszky-panky,

Ta j ne povstavaly:

Zijszlo sonce – ljaszky-panky

Pokotom ležaly.Czervonoju gadjukoju

Nese Aljta visty,

Šob letily krjuky z polja

Ljaszkiv-pankiv їsty.

Naletily czorni krjuky

Veljmožnyx budyty;

Zibralosja kozaczestvo

Bogu pomolytysj.

Zakrjakaly czorni krjuky,

Výmajuczy oczi;

Zaspivaly kozaczenjky

Pisnju tiї noczi,-

Tiї noczi kryvavoї,

Šo slavnoju stala

Tarasovi, kozaczestvu,

Ljaxiv šo pryspala.Nad riczkoju, v czystim poli,

Mogyla czorniє;

De krov tekla kozacjkaja,

Trava zeleniє.

Sydytj voron na mogyli

Ta z golodu krjacze…

Zgada kozak getjmanšynu,

Zgada ta j zaplacze!»

Umovk kobzar, sumujuczy:

Šosj ruky ne grajutj.

Krugom xlopci ta divczata

Slizonjky vtyrajutj.Piszov kobzar po ulyci -

Z žurby jak zagraє!

Krugom xlopci navprysjadky,nbsp;

A vin vymovljaє:

«Nexaj bude otakeczky!

Syditj, dity, u zapeczku,

A ja z žurby ta do szynku,

A tam najdu svoju žinku,

Najdu žinku, poczastuju,

Z voroženjkiv pokepkuju».

[6 lystopada 1838, S.-Peterburg]

***

Dumy moї, dumy moї,

Lyxo meni z vamy!

Našo staly na paperi

Sumnymy rjadamy?..

Czom vas viter ne rozvijav

V stepu, jak pylynu?

Czom vas lyxo ne pryspalo,

Jak svoju dytynu?..Bo vas lyxo na svit na smix porodylo,

Polyvaly sljozy… czom ne zatopyly,

Ne vynesly v more, ne rozmyly v poli?.

Ne pytaly b ljude, šo v mene bolytj,

Ne pytaly b, za šo proklynaju dolju,

Czogo nudžu svitom? «Niczogo robytj»,-

Ne skazaly b na smix…Kvity moї, dity!

Našo ž vas koxav ja, našo dogljadav?

Czy zaplacze serce odno na vsim sviti,

Jak ja z vamy plakav?.. Može, i vgadav…

Može, najdetjsja divocze

Serce, kari oczi,

Šo zaplaczutj na si dumy,-

Ja biljsze ne xoczu.

Odnu sljozu z oczej karyx -

I pan nad panamy!

Dumy moї, dumy moї,

Lyxo meni z vamy!Za kariї oczenjata,

Za czorniї brovy

Serce rvalosja, smijalosj,

Vylyvalo movu,

Vylyvalo, jak umilo,

Za temniї noczi,

Za vysznevý sad zelený,

Za lasky divoczi…

Za stepy ta za mogyly,

Šo na Ukraїni,

Serce mlilo, ne xotilo

Spivatj na czužyni…

Ne xotilosj v snigu, v lisi,

Kozacjku gromadu

Z bulavamy, z bunczugamy

Zbyratj na poradu.

Nexaj duszi kozacjkiї

V Ukrajni vytajutj -

Tam szyroko, tam veselo

Od kraju do kraju…

Jak ta volja, šo mynulasj,

Dnipr szyroký – more,

Step i step, revutj porogy,

I mogyly – gory,-

Tam rodylasj, garcjuvala

Kozacjkaja volja;

Tam szljaxtoju, tataramy

Zasidala pole,

Zasivala trupom pole,

Poky ne ostylo…

Ljagla spoczytj… A tym czasom

Vyrosla mogyla,

A nad neju orel czorný

Storožem litaє,

I pro neї dobrym ljudjam

Kobzari spivajutj,

Vse spivajutj, jak dijalosj,

Slipi neboraky,-

Bo dotepni… A ja… a ja

Tiljko vmiju plakatj,

Tiljko sljozy za Ukrajnu…

A slova – nemaє…

A za lyxo… Ta cur jomu!

Xto jogo ne znaє!

A nadto toj, šo dyvytjsja

Na ljudej duszoju,-

Peklo jomu na sim sviti,

A na tim…

Žurboju

Ne naklyczu sobi doli,

Koly tak ne maju.

Nexaj zlydni žyvutj try dni

Ja їx zaxovaju,

Zaxovaju zmiju ljutu

Kolo svogo sercja,

Šob vorogy ne baczyly,

Jak lyxo smiєtjsja…

Nexaj dumka, jak toj voron,

Litaє ta krjacze,

A serdenjko solovejkom

Šebecze ta placze

Nyszkom – ljudy ne pobaczatj,

To j ne zasmijutjsja…

Ne vtyrajte ž moї sljozy,

Nexaj sobi lljutjsja,

Czuže pole polyvajutj

Šodnja i šonoczi,

Poky, poky… ne zasypljutj

Czužym piskom oczi…

Otake-to… A šo robytj?

Žurba ne pomože.

Xto ž syroti zavyduє -

Karaj togo, bože!Dumy moї, dumy moї,

Kvity moї, dity!

Vyrostav vas, dogljadav vas,-

De ž meni vas dity?

V Ukraїnu iditj, dity!

V naszu Ukraїnu,

Popidtynnju, syrotamy,A ja – tut zagynu.

Tam najdete šyre serce

I slovo laskave,

Tam najdete šyru pravdu,

A še, može, j slavu…Pryvitaj že, moja nenjko,

Moja Ukraїno,

Moїx ditok nerozumnyx,

Jak svoju dytynu.

[1839, S.-Peterburg]

Perebendja

Perebendja starý, slipý,

Xto jogo ne znaє?

Vin usjudy vesztaєtjsja

Ta na kobzi graє.

A xto graє, togo znajutj

I djakujutj ljude:

Vin їm tugu rozganjaє,

Xotj sam svitom nudytj.

Popidtynnju siromaxa

I dnjuє j noczuє;

Nema jomu v sviti xaty;

Nedolja žartuє

Nad staroju golovoju,

A jomu bajduže;

Śade sobi, zaspivaє:

“Oj ne szumy, luže!”

Zaspivaє ta j zgadaє,

Šo vin syrotyna,

Požurytjsja, posumuє,

Sydjaczy pid tynom.Otaký-to Perebendja,

Starý ta xymerný!

Zaspivaє pro Cz a l o g o-

Na G o r l y c ju zverne;

Z divczatamy na vygoni -

Grycja ta vesnjanku,

A u szynku z parubkamy -

S e r b y n a, Sz y n k a r k u

Z žonatymy na benketi

(De svekruxa zlaja) -

Pro topolju, lyxu dolju,

A potim -U g a ju;

Na bazari – pro L a z a r ja,

Abo, šob te znaly,

Tjažko-važko zaspivaє,

Jak Sicz rujnuvaly.

Otaký-to Perebendja,

Starý ta xymerný!

Zaspivaє, zasmiєtjsja,

A na sljozy zverne.

Viter viє-povivaє,

Po polju guljaє.

Na mogyli kobzar sydytj

Ta na kobzi graє.

Krugom jogo step, jak more

Szyroke, syniє;

Za mogyloju mogyla,

A tam – tiljko mriє.

Syvý us, staru czuprynu

Viter rozvivaє;

To pryljaže ta posluxa,

Jak kobzar spivaє,

Jak serce smiєtjsja, slipi oczi placzutj…

Posluxa, poviє…

Starý zaxovavsj

V stepu na mogyli, šob nixto ne baczyv,

Šob viter po polju slova rozmaxav,

Šob ljude ne czuly, bo to bože slovo,

To serce po voli z bogom rozmovlja,

To serce šebecze gospodnjuju slavu,

A dumka kraj svita na xmari gulja.

Orlom syzokrylym litaє, szyrjaє,

Až nebo blakytne szyrokymy b’є;

Spoczyne na sonci, jogo zapytaє,

De vono noczuє, jak vono vstaє;

Posluxaє morja, šo vono govorytj,

Spyta czornu goru: «Czogo ty nima?»

I znovu na nebo, bo na zemli gore,

Bo na їj, szyrokij, kutoczka nema

Tomu, xto vse znaє, tomu, xto vse czuє:

Šo more govorytj, de sonce noczuє.

Jogo na sim sviti nixto ne prýma.

Odyn vin miž nymy, jak sonce vysoke.

Jogo znajutj ljude, bo nosytj zemlja;

A jakby poczuly, šo vin, odynoký,

Spiva na mogyli, z morem rozmovlja,-

Na božeє slovo vony b nasmijalysj,

Durnym by nazvaly, od sebe b prognaly.

“Nexaj ponad morem,- skazaly b,- gulja!”:

Dobre єsy, mij kobzarju,

Dobre, batjku, robysz,

Šo spivaty, rozmovljaty

Na mogylu xodysz!

Xody sobi, mij golube,

Poky ne zasnulo

Tvoє serce, ta vyspivuj,

Šob ljude ne czuly.

A šob tebe ne curalysj,

Poturaj їm, brate!

Skaczy, vraže, jak pan kaže:

Na te vin bagatý.

Otaký-to Perebendja,

Starý ta xymerný!

Zaspivaє vesiljnoї,

A na žurbu zverne.

[1839, S.-Peterburg]

Topolja

Po dibrovi viter vyє,

Guljaє po polju,

Kraj dorogy gne topolju

Do samogo dolu.

Stan vysoký, lyst szyroký -

Našo zeleniє?

Krugom pole, jak te more

Szyroke, syniє.

Czumak ide, podyvytjsja

Ta j golovu sxylytj;

Czaban vranci z sopilkoju

Śade na mogyli,

Podyvytjsja – serce nyє:

Krugom ni bylyny!

Odna, odna, jak syrota

Na czužyni, gyne!Xto ž vykoxav tonku, gnuczku

V stepu pogybaty?

Postryvajte, vse rozkažu,

Sluxajte ž, divczata.

Poljubyla czornobryva

Kozaka divczyna.

Poljubyla – ne spynyla,

Piszov ta j zagynuv…

Jakby znala, šo pokyne,-

Bula b ne ljubyla;

Jakby znala, šo zagyne,-

Bula b ne pustyla;

Jakby znala, ne xodyla b

Pizno za vodoju,

Ne stojala b do pivnoczi

Z mylym pid verboju;

Jakby znala!..I to lyxo -

Poperedu znaty,

Šo nam v sviti zustrinetjsja.

Ne znajte, divczata!

Ne pytajte svoju dolju…

Samo serce znaє,

Kogo ljubytj… Nexaj v’jane,

Poky zakopajutj!

Bo ne dovgo, czornobryvi,

Kari oczenjata;

Bile lyczko czervoniє

Ne dovgo, divczata!

Do poludnja, ta j zav’jane,

Brovy polynjajutj…

Koxajtesja ž, ljubitesja,Jak serdenjko znaє.

Zašebecze solovejko

V luzi na kalyni, -

Zaspivaє kozaczenjko,

Xodja po dolyni.

Vyspivuє, poky výde

Czornobryva z xaty;

A vin її zapytaє:

«Czy ne byla maty?»

Stanutj sobi, obijmutjsja, -

Spiva solovejko;

Posluxajutj, rozijdutjsja,-

Oboє radenjki.

Nixto togo ne pobaczytj,

Nixto ne spytaє:

«De ty bula, šo robyla?»

Sama sobi znaє.

Ljubylasja, koxalasja,

A serdenjko mlilo:

Vono czulo nedolenjku,

A skazatj ne vmilo.

Ne skazalo – ostalasja,

Denj i nicz vorkuє,

Jak golubka bez goluba,

A nixto ne czuє.

Ne šebecze solovejko

V luzi nad vodoju,

Ne spivaє czornobryva,

Stoja pid verboju;

Ne spivaє,- jak syrota,

Bilym svitom nudytj.

Bez mylogo batjko, maty -

Jak czužiї ljude.

Bez mylogo sonce svitytj -

Jak vorog smiєtjsja;

Bez mylogo skrizj mogyla…

A serdenjko b’єtjsja!Mynuv i rik, mynuv drugý

Kozaka nemaє;

Soxne vona, jak kvitoczka, -

Nixto ne pytaє.

«Czogo v’janesz, moja donju?» -

Maty ne spytala,

Za starogo, bagatogo

Nyšeczkom єdnala.

«Idy, donju,- kaže maty,-

Ne vik divovaty.

Vin bagatý, odynoký -

Budesz panovaty».«Ne xoczu ja panovaty,

Ne pidu ja, mamo!

Rusznykamy, šo prydbala,

Spusty mene v jamu.

Nexaj popy zaspivajutj,

A družky poplaczutj:

Legsze meni v truni ležatj,

Niž jogo pobaczytj».Ne sluxala stara maty,

Robyla, šo znala;

Vse baczyla czornobryva,

Soxla i movczala.

Piszla vnoczi do vorožky,

Šob povorožyty:

Czy dovgo їj na sim sviti

Bez mylogo žyty?

«Babusenjko, golubonjko,

Serce moє, nenjko!

Skažy meni šyru pravdu,

De mylý-serdenjko?

Czy žyv, zdorov, czy vin ljubytj,

Czy zabuv-pokynuv?

Skažy ž meni, de mij mylý?

Kraj svita polynu!

Babusenjko, golubonjko,

Skažy, koly znaєsz!

Bo vydaє mene maty

Za starogo zamiž.Ljubytj jogo, moja syza,

Serce ne navczyty.

Piszla b že ja utopylasj -

Žalj duszu zgubyty.

Koly nežyv czornobryvý,

Zroby, moja ptaszko,

Šob dodomu ne vernulasj…

Tjažko meni, tjažko!

Tam starý žde z starostamy…

Skažy ž moju dolju».

«Dobre, donju; spoczynj troszky..

Czyny ž moju volju.

Sama kolysj divovala,

Teє lyxo znaju;

Mynulosja – navczylasja,

Ljudjam pomagaju.

Tvoju dolju, moja donju,

Pozatorik znala,

Pozatorik i zilljaczka

Dlja togo prydbala».Piszla stara, mov kalamar

Dostala z polyci.

«Osj na tobi sego dyva!

Pidy do krynyci;

Poky pivni ne spivaly,

Umýsja vodoju,

Vypý troszky sego zillja -

Vse lyxo zagoїtj.

Vyp’єsz – bižy jakomoga;

Šo b tam ni kryczalo,

Ne ogljanjsja, poky stanesz

Až tam, de prošalasj.

Odpoczynesz; a jak stane

Misjacj sered neba,

Vypý še raz; ne prýide -

Vtretє vypytj treba.

Za perszý raz, jak za toj rik,

Budesz ty takoju;

A za drugý – sered stepu

Tupne kinj nogoju.

Koly žyvý kozaczenjko,

To zaraz prybude.

A za tretij… moja donju,

Ne pytaj, šo bude.

Ta še, czuєsz, ne xrestysja,

Bo vse pide v vodu.

Teper že jdy, podyvysja

Na torisznju vrodu».Vzjala zillja, poklonylasj:

«Spasybi, babusju!»

Výszla z xaty: «Czy jty, czy ni?

Ni, vže ne vernusja!»

Piszla, vmylasj, napylasja,

Mov ne svoja stala,

Vdruge, vtretє, ta, mov sonna,

V stepu zaspivala:«Plavaj, plavaj, lebedonjko,

Po synjomu morju,

Rosty, rosty, topolenjko,

Vse vgoru ta vgoru!

Rosty tonka ta vysoka

Do samoї xmary,

Spytaj boga, czy diždu ja,

Czy ne diždu pary?

Rosty, rosty, podyvysja

Za synjeє more:

Po tim boci – moja dolja,

Po sim boci – gore.

Tam desj mylý czornobryvý

Po polju guljaє,

A ja placzu, lita traczu,

Jogo vygljadaju.

Skažy jomu, moє serce,

Šo smijutjsja ljude;

Skažy jomu, šo zagynu,

Koly ne prybude.

Sama xocze mene maty

V zemlju zaxovaty…

A xto ž її golovonjku

Bude dogljadaty?

Xto dogljane, rozpytaє,

Na staristj pomože?

Mamo moja, dole moja!

Bože mylý, bože!

Podyvysja, topolenjko,

Jak nema – zaplaczesz

Do sxid soncja ranisinjko,

Šob nixto ne baczyv.

Rosty ž, serce-topolenjko,

Vse vgoru ta vgoru;

Plavaj, plavaj, lebedonjko,

Po synjomu morju!»Taku pisnju czornobryva

V stepu zaspivala.

Zillja dyva narobylo -

Topoleju stala.

Ne vernulasja dodomu,

Ne diždala pary;

Tonka-tonka ta vysoka -

Do samoї xmary.

Po dibrovi viter vyє,

Guljaє po polju,

Kraj dorogy gne topolju

Do samogo dolu.

[1839, S.-Peterburg]

Do Osnov’janenka

B’jutj porogy; misjacj sxodytj,

Jak i persze sxodyv…

Nema Siczi, propav i toj,

Xto vsim verxovodyv!

Nema Siczi; oczerety

U Dnipra pytajutj:

«De to naszi dity dilysj,

De vony guljajutj?»

Czajka skyglytj litajuczy,

Mov za ditjmy placze;

Sonce griє, viter viє

Na stepu kozaczim.

Na tim stepu skrizj mogyly

Stojatj ta sumujutj;

Pytajutjsja u bujnogo:

«De naszi panujutj?

De panujutj, benketujutj?

De vy zabarylysj?

Vernitesja! dyvitesja -

Žyta poxylylysj,

De paslysja vaszi koni,

De tyrsa szumila,

De krov ljaxa, tataryna

Morem czervonila -

Vernitesja!» – «Ne vernutjsja!

Zagralo, skazalo

Synje more.- Ne vernutjsja,

Naviky propaly!»

Pravda, more, pravda, synje!

Takaja їx dolja:

Ne vernutjsja spodivani,

Ne vernetjsja volja,

Ne vernutjsja zaporožci,

Ne vstanutj getjmany,

Ne pokrýutj Ukraїnu

Czervoni župany!

Obidrana, syrotoju

Ponad Dniprom placze;

Tjažko-važko syrotyni,

A nixto ne baczytj…

Tiljko vorog, š.o smiєtjsja…

Smijsja, ljutý vraže!

Ta ne duže, bo vse gyne,-

Slava ne poljaže;

Ne poljaže, a rozkaže,

Šo dijalosj v sviti,

Czýa pravda, czýa kryvda

I czýi my dity.

Nasza duma, nasza pisnja

Ne vmre, ne zagyne…

Ot de, ljude, nasza slava,

Slava Ukraїny!

Bez zolota, bez kamenju,

Bez xytroї movy,

A golosna ta pravdyva,

Jak gospoda slovo.

Czy tak, batjku otamane?

Czy pravdu spivaju?

Ex, jakby-to!.. Ta šo j kazatj?

Kebety ne maju.

A do togo – Moskovšyna,

Krugom czuži ljude.

«Ne poturaj»,- može, skažesz,

Ta šo z togo bude?

Nasmijutjsja na psalom toj,

Šo vyllju sljozamy;

Nasmijutjsja… Tjažko, batjku,

Žyty z vorogamy!

Poborovsja b i ja, može,

Jakby malosj syly;

Zaspivav by,- buv golosok,

Ta pozyczky z’їly.

Otake-to lyxo tjažke,

Batjku ty mij, druže!

Bludžu v snigax ta sam sobi:

«Oj ne szumy, luže!»

Ne vtnu biljsze. A ty, batjku,

Jak sam zdorov znaєsz;

Tebe ljude považajutj,

Dobrý golos maєsz;

Spivaj že їm, mij golube,

Pro Sicz, pro mogyly,

Koly jaku nasypaly,

Kogo položyly.

Pro starynu, pro te dyvo,

Šo bulo, mynulo -

Utny, batjku, šob nexotja

Na vvesj svit poczuly,

Šo dijalosj v Ukraїni,

Za šo pogybala,

Za šo slava kozacjkaja

Na vsim sviti stala!

Utny, batjku, orle syzý!

Nexaj ja zaplaczu,

Nexaj svoju Ukraїnu

Ja še raz pobaczu,

Nexaj še raz posluxaju,

Jak te more graє,

Jak divczyna pid verboju

Grycja zaspivaє.

Nexaj še raz usmixnetjsja

Serce na czužyni,

Poky ljaže v czužu zemlju,

V czužij domovyni.

[1839, S.-Peterburg]

Ivan Pidkova

I

Bulo kolysj – v Ukraїni

Revily garmaty;

Bulo kolysj – zaporožci

Vmily panuvaty.

Panuvaly, dobuvaly

I slavu, i volju;

Mynulosja – ostalysja

Mogyly na poli.

Vysokiї ti mogyly,

De ljaglo spoczyty

Kozacjkeє bile tilo,

V kytajku povyte.

Vysokiї ti mogyly

Czornijutj, jak gory,

Ta pro volju nyszkom v poli

Z vitramy govorjatj.

Svidok slavy didivšyny

Z vitrom rozmovljaє,

A vnuk kosu nese v rosu,

Za nymy spivaє.Bulo kolysj – v Ukraїni

Lyxo tancjuvalo,

Žurba v szynku med-gorilku

Postavcem kružala.

Bulo kolysj dobre žyty

Na tij Ukraїni…

A zgadajmo! može, serce

Xocz troxy spoczyne.

II

Czorna xmara z-za Lymanu

Nebo, sonce kryє,

Synje more zvirjukoju

To stogne, to vyє,

Dnipra gyrlo zatopylo.

«A nute, xlop’jata,

Na bajdaky! More graє -

Xodim poguljaty!»Vysypaly zaporožci -

Lyman czovny vkryly.

«Graj že, more!» – zaspivaly,

Zapinylysj xvyli.

Krugom xvyli, jak ti gory:

Ni zemli, ni neba.

Serce mliє, a kozakam

Togo tiljko j treba.

Plyvutj sobi ta spivajutj;

Rybalka litaє…

A poperedu otaman

Vede, kudy znaє.

Poxodžaє vzdovž bajdaka,

Gasne ljuljka v roti;

Pogljadaє sjudy-tudy -

De-de butj roboti?

Zakrutyvszy czorni usy,

Za uxo czuprynu,

Pidnjav szapku – czovny staly.

«Nexaj vorog gyne!

Ne v Synopu, otamany,

Panove-molodci,

A u Cargrad, do sultana,

Poїdemo v gosti!»

«Dobre, batjku otamane!» -

Krugom zarevilo.

«Spasybi vam!» -

Nadiv szapku.

Znovu zakypilo

Synje more; vzdovž bajdaka

Znovu poxodžaє

Pan-otaman ta na xvylju

Movczky pogljadaє

[1839, S.-Peterburg]

N. Markevyczu

Banduryste, orle syzý!

Dobre tobi, brate:

Maєsz kryla, maєsz sylu,

Je koly litaty.

Teper letysz v Ukraїnu -

Tebe vygljadajutj.

Poletiv by za toboju,

Ta xto pryvitaє.

Ja j tut czužý, odynoký,

I na Ukraїni

Ja syrota, mij golube,

Jak i na czužyni.

Czogo ž serce b’єtjsja, rvetjsja?

Ja tam odynoký.

Odynoký… a Ukrajna!

A stepy szyroki!

Tam poviє bujnesenjký,

Jak brat, zagovorytj;

Tam v szyrokim poli volja;

Tam synjeє more

Vygravaє, xvalytj boga,

Tugu rozganjaє;

Tam mogyly z bujnym vitrom

V stepu rozmovljajutj,

Rozmovljajutj sumujuczy,

Otaka їx mova:

«Bulo kolysj – mynulosja,

Ne vernetjsja znovu».

Poletiv by, posluxav by,

Zaplakav by z nymy…

Ta ba, dolja pryborkala

Mež ljudjmy czužymy.

S.-Peterburg, 9 maja 1840 roku

Na nezabudj Szternbergovi

Poїdesz daleko,

Pobaczysz bagato;

Zadyvyszsja, zažuryszsja,-

Zgadaj mene, brate!

[Travenj-czervenj 1840, S.-Peterburg]